Carl Pudor - Historia Wysoczyzny Elbląskiej

Przejdź do treści

Menu główne:

OSOBY ZWIĄZANE Z ELBLĄGIEM I WYSOCZYZNĄ

Carl Pudor
(*26.01.1885 w Dzierzgoniu, †12.10.1927 w Elblągu).
Urzędnik państwowy, krajoznawca, historyk i regionalista. Jego ojcem był Carl Friedrich Pudor, urzędnik pocztowy, burmistrz Dzierzgonia i Sztumu ( 1870 w Malborku) Matka – Marianna z d. Dobbrodt. Przodkowie C. Pudora pochodzili z rodziny pastorów i urzędników, zasiedziałej na Łużycach, w Marchii Brandenburskiej i w Nowej Marchii. Carl Pudor ukończył Gimnazjum Królewskie w Malborku, a następnie rozpoczął praktykę u adwokata malborskiego Horna, znanego później radcy sądowego w Elblągu.

Był jego pomocnikiem, a w wieku 17 lat został sekretarzem zarządu malborskiego starostwa powiatowego. Powołany do wojska, służbę odbył w 3. Wschodniopruskim Pułku Grenadierów w Gdańsku. W 1877 roku został sekretarzem Związku Grobli i Wałów Prawostronnego Nogatu. Mieszkał i miał swoje biuro w Krasnołęce k. Starego Pola.
      
W 1878 roku C. Pudor ożenił się z Martą z d. Arke pochodzącą ze Starego Monasterzyska (Alt Münsterberg) w dawnym powiecie braniewskim. Po rozwiązaniu Związku Wałów i Grobli Prawobrzeżnego Nogatu przeszedł na stanowisko zastępcy naczelnika założonego w 1873 roku Elbląskiego Związku Wałów i Grobli, gdzie później był jego sekretarzem i podskarbim. W czasie swojej pracy zawodowej położył duże zasługi na odcinku zapewnienia bezpieczeństwa przeciwpowodziowego mieszkańcom terenów nadnogackich Żuław, zwłaszcza podczas wielkich powodzi w latach 1884 – 1888.

       

W 1892 roku C. Pudor przeniósł się na stałe do Elbląga. Tutaj zaangażował się w społecznej pracy na rzecz gospodarki komunalnej, krzewienia kultury i historii lokalnej. W 1899 roku został radnym, następnie zastępcą przewodniczącego Rady Miejskiej Elbląga. W latach 1913-1926 (do przejścia na emeryturę) był radnym honorowym.

       

Z okazji 70. urodzin Carla Pudora i za jego zasługi dla Elbląga otrzymał od Rady Miejskiej tytuł "Starszego Miasta". W czasie I wojny światowej został powołany do wojska, gdzie jako major rezerwy dowodził batalinem Landwehry (obrona krajowa) w Malborku.

       

Carl Pudor największe zasługi położył jako pierwszy prezes założonego w 1901 roku Towarzystwa Krzewienia Turystyki w Elblągu i Okolicy (Der Verein zur Hebung des Fremdenverkehrs für Elbing und Umgebung e.V.) [zob. temat]. Jego prezesura w Towarzystwie trwała aż do śmierci w 1927 roku. Pod przewodnictwem Pudora elbląskie towarzystwo turystyczne stało się jednym z największych i najprężniej działającym w Niemczech. Poświęcił się bez reszty promowaniu piękna krajobrazu Wysoczyzny Elbląskiej, Żuław i samego Elbląga. Nieustannie zbierał i kolekcjonował eksponaty kultury materialnej, zabytki sztuki mieszczańskiej i chłopskiej. Na potrzeby towarzystwa i muzeum kupił kamienicę z 1624 r. przy ul. Garbary 29, która była siedzibą cechu kramarzy w l. 1701-1818 i założył tu w 1912 r. Muzeum Miejskie. Po jego śmierci muzeum to przemianowano na Muzeum im. Carla Pudora. Jeszcze za jego życia muzeum pod względem wnętrza i zgromadzonych eksponatów przyrównywano do gdańskiego Domu Uphagena. Muzeum C. Pudora zostało wypalone na początku lutego 1945 r. – dzisiaj puste miejsce na rogu ul. Przymurze/Garbary, obok d. Domu Modlitewnego Mennonitów. Car Pudor odkrył dla mieszkańców Elbląga tutejszy Las Miejski – Bażantarnię. Wytyczył nowe szlaki dla wędrówek pieszych, nadał nazwy ciekawym miejscom, drzewom, kamieniom, oznaczył wszystkie interesujące miejsca i obiekty przyrody. W pobliżu Suchacza kupił działkę o wielkości 270 morg, gdzie wybudował stację przyrodniczą i schronisko Towarzystwa Krzewienia Turystyki  w Elblagu i Okolicy. W Suchaczu kupił Zameczek nad ZatokąHaffschlößchen, gdzie otworzył 21 maj 1911 r. restaurację z tarsem widokowym i hotel. Dzisiaj jest tutaj Niepubliczna Szkoła Podstawowa im. Kaprów Polskich. Obok szkoły znajduje się głaz narzutowy poświęcony C. Pudorowi przywieziony tutaj z Jagodna w 1919 r. Obecnie widnieje na nim harcerska lilijka i napis: Zlot ZHP Ziemi Elbląskiej 1961.

      
C. Pudor był inicjatorem powstania i rozbudowy Towarzystwa Żeglugi Parowej Augusta Zedlera, które obok Elbląskiej Żeglugi Parowej Ferdynanda Schichau`a, obsługiwało rejsy z Elbląga do Krynicy Morskiej. W Towarzystwie piastował funkcję zastępcy prezesa, a później szefa rady nadzorczej. Z jego inicjatywy zbudowano nową promenadę w Krynicy Morskiej, zakład kąpieliskowy. Zasługą Pudora była też poprawa tutejszych dróg oraz elektryfikacja uzdrowiska. Jego dziełem była mapa turystyczna okolic Elbląga w skali 1 : 25000. Przed I wojną światową wydał Pudor duży przewodnik po Elblągu i okolicy, którego następne wydanie ukazało się w 1926 r. Po jego śmierci (12 października 1927 r.) jedną z elbląskich ulic nazwano Carl-Pudor-Straße (dzisiaj ul. Juliana Fałata).
      
Syn Carla, Fritz Pudor (*6.08.1899 w Elblągu, †30.12.1977 r. w Essen ) był od 1923 roku dziennikarzem  i wydawcą prasy biznesowej. W latach 1949 - 1974 wydał serię publikacji o Elbląga i jego okolicach (np. Elbinger Erinnerungsbilder w 1953 r., Elbinger Bilder I i II - wydane w latach 1952 i 1964; Elbinger Redensarten - 1950 r; czy Elbinger Malkunst seit 1740 z 1961 r., do którego S. Gierszewski umieścił recenzję w Roczniku Elbląskim ( Nr 2, 1963, s. 314 - 316). Od 1949 roku Fritz Pudor kierował redakcją Elbinger Hefte - w piśmie współpracował z Edwardem Carstennem. Stanisław Gierszewski, w artykule na łamach Rocznika Elbląskiego (Nr 1, 1961, s.38-39), przypisuje F. Pudorowi  (E. Carstennowi również) poglądy rewizjonistyczne, pisze tam m.in. "Tym właśnie pracom przyświecała [chodzi o publikacje F. Pudora - przyp. W.K.] chęć ugruntowania przekonań o niemieckości Elbląga i ziemi elbląskiej oraz podtrzymania do nich roszczeń". W latach 1957-1963 F. Pudor był członkiem Heimatkreisvertreter der Stadt Elbing (Koło Ojczyźniane Ziemi i Miasta Elbląga [?]) i równocześnie w latach 1957-1972 był przewodniczącym Truso-Vereinigung (Stowarzyszenie Truso), a w latach 1958 -1963 należał do zarządu Bundesvorstand der Landsmannschaft Westpreußen (Federalne Zgromadzenie Ziomkowstwa Prus Zachodnich).


Źródło:
S.Gierszewski, Elbląg w historiografii zachodnioniemieckiej,[w:] Rocznik Elbląski, t.1, Elbląg 1961, s.39.
www.reklama.elblag.com.pl [dostęp:12.10.2012]
www.google.pl [dostęp:20.05.2014]

Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego