elblag4 - Historia Wysoczyzny Elbląskiej

Przejdź do treści
MIEJSCOWOŚCI
1/5
2/5
3/5
Wstecz 4/5
 
Heinrich von Plauen Schule in Elbing
 
 
mach Urzędu Miejskiego w Elblągu, który  znajduje się przy dzisiejszej ulicy Łączności 1, został zbudowany w latach 1910-1912 (prace wykończeniowe trwały do 1915 r.) według projektu berlińskiej firmy architektonicznej Ernst Rang & Arnold Silbersdorf. Jego pierwotnym przeznaczeniem była siedziba dla Reformierte Realgymnasium (Reformowane Gimnazjum Realne), które w 1931 roku zostało przekształcone w gimnazjum męskie i otrzymało miano Heinrich von Plauen Schule (na cześć wielkiego mistrza krzyżackiego w latach 1410-1413 Henryka (V) Reußa von Plauen).  
 
Opisane wcześniej Elbląskie Gimnazjum Akademickie [link] było na początku XIX wieku klasyczną szkołą, która wykształciła kilka pokoleń inteligencji głównie w oparciu o nauki humanistyczne. Rozwój przemysłu i rzemiosła stwarzały potrzebę zmiany sposobu kształcenia młodzieży mieszczańskiej z naciskiem na nauki matematyczno-przyrodnicze oraz przygotowanie jej do praktycznego życia. Dlatego też w 1828 roku Rada Miasta Elbląga rozważała zamysł utworzenia szkoły mieszczańskiej o takim właśnie profilu, ale nie było wówczas środków na jego realizację.
 
Niemal dekadę później, w dniu 3 kwietnia 1837 roku pastor kościoła Drei-König-Kirche (pw. Trzech Króli) Christoph Eduard Rhode (*1808, †1884) przyjął do prywatnej szkoły średniej dla chłopców (höhere Bürgerschule) przy ulicy Waßerstraße 31 (ul. Wodna) pierwszych 13 uczniów *[1]. Obok dyrektora Rhode, pierwszymi nauczycielami byli dwaj pastorzy Mueller i Jansson oraz Preiss - nauczyciel przedmiotów z zakresu szkoły elementarnej. W programie nauczania szkoły dominowały nauki przyrodniczo-matematyczne, była też historia – w tym Elbląga i regionu - rysunek oraz języki nowożytne (francuski i angielski). W 1838 roku utworzono drugą klasę, szkoła liczyła wówczas 39 uczniów a w roku następnym już 60. W dniu 29 września 1840 roku stanowisko dyrektora powierzono doktorowi filologii Karlowi Adolphowi Benecke (*1809, †1884). Dyrektor Benecke w dniu 17 września 1844 roku został wybrany przez elbląski magistrat na rektora Gimnazjum Akademickiego (nowe obowiązki objął dopiero 7 maja 1845 roku, gdyż do 24 kwietnia tegoż roku pracował jeszcze w höhere Bürgerschule, jako nauczyciel łaciny). W dniu 9 kwietnia 1844 roku odbył się w szkole egzamin przeprowadzony przez radcę szkolnego dr Höpfnera. Zdany egzamin nie uprawniał jednak do podjęcia nauki na uniwersytetach. Absolwenci szkoły mogli pracować w służbie państwowej na stanowiskach urzędniczych niższego i średniego szczebla - gdzie nie wymagano studiów wyższych. Dyrektora Benecke zastąpił pochodzący z Halberstadt w Saksonii doktor Wilhelm Adolf Boguslaw Hertzberg (*1813, † 1879). W dniu 11 maja 1846 roku szkoła uzyskała prawo do przeprowadzania egzaminu maturalnego. Pierwszy egzamin dojrzałości odbył się w dniu 3 października tegoż roku. W 1853 roku liczba uczniów wynosiła 354. W dniu 1 września 1858 roku W.A.B. Hertzberg zrezygnował z funkcji dyrektora i wyjechał do Bremy, aby objąć tam prowadzenie szkoły handlowej. Obowiązki dyrektora powierzono wówczas nauczycielowi pracującemu w szkole od 1845 roku (tłumacz Szekspira) Friedrichowi A.T. Kreyßingowi (*1818, †1879). W tym czasie w skład grona pedagogicznego wchodzili: dyrektor Kreyßing, dr Büttner, dr Lieber, dr Lenz, nauczyciel Markull, Neumann, Straube, Müller i Peddert. Zarządzeniem z dnia 6 października 1859 roku, w dniu 12 października tegoż roku Wyższa Szkoła Mieszczańska w Elblągu została przekształcona w Szkołę Realną I stopnia. Wówczas szkoła, łącznie z oddziałem przedszkolnym, liczyła 378 uczniów. Dyrektor Kreyßing zarządzał nią do 1869 roku. Po krótkim pobycie w Kassel przejął w 1871 roku dyrekcję Wöhler-Schule we Frankfurcie nad Menem. Jego następcą w Elblągu został w dniu 29 grudnia 1869 roku filolog i historyk dr Karl Otto Martin Brunnemann (*1823, †1896) z Berlina, który był tam nauczycielem w Gimnazjum Realnym św. Andrzeja – uczestnik Wiosny Ludów (1848), był zdecydowanym przeciwnikiem Ottona von Bismarcka. W związku z przewlekłą chorobą Brunnemanna, w dniu 12 października 1891 roku obowiązki dyrektora przejął przyrodnik doktor Rudolf Nagel.

 
W roku szkolnym 1893/94 (od 24 marca 1893 do 8 lutego 1894) w Gimnazjum Realnym nauczano (w klasach Prima, Ober-Sekunda, Unter-Sekunda, Ober-Tertia, Unter-Tertia, Quarta, Quinta, Sexta): religii, języka niemieckiego i historii literatury niemieckiej, jezyka łacińskiego, francuskiego i angielskiego, historii i geografii, matematyki i rachunków, fizyki, chemii, przyrody. Ponadto w szkole odbywały się zajęcia z wychowania fizycznego, nauczano pisania, rysunku i śpiewu. W tym roku szkolnym wykładowcami byli: dyrektor dr Nagel, który nauczał chemii, fizyki i przyrody, dr Dorr – historia i geografia, dr Gützlaff - język niemiecki, łacina i religia, dr Schneider – matematyka i fizyka, Fabian – geografia, łacina i język francuski, Borth – matematyka, rachunki i przyroda, Kutsch – matematyka, rachunki i język niemiecki, dr Neubaur – religia, łacina i język niemiecki, dr Schöber – historia, religia, geografia, łacina i język niemiecki, Rudorff – język francuski i angielski, Wundsch – łacina, język niemiecki, śpiew, dr Block – język francuski i angielski, Kaufmann – rysunek. W szkole byli też nauczyciele elementarni: Doepner, Arnsberg i Schultz.  

Budynek szkolny po byłej fabryce tabaki przy ulicy  Kalkscheunstraße 17-18 (obecnie ul. Wapienna).

Najpierw placówka mieściła się w budynku przy ulicy Wasserstrasse 31 (ul. Wodna). W dniu 29 września 1838 roku szkoła przeniosła się do wynajętego budynku po byłej fabryce tabaki (Jebens’sche Tabakfabrik) Friedricha Augusta Jebensa (*1768, †1834) przy ulicy  Kalkscheunstraße 17-18 (obecnie ul. Wapienna) *[2]. Od 1842 roku szkoła mieściła się w budynku przy Am Lustgarten 6 („Przy Ogrodzie Radości”, obecnie Plac Wolności). Wkrótce jednak kupiono wynajmowany wcześniej budynek przy ulicy Kalkscheunstraße 17-18 za 8 tys. talarów. Po remoncie i rozbudowie budynek został zajęty przez szkołę w 1848 roku - był rozbudowywany jeszcze w latach 1864 i 1876. W dniu 9 kwietnia 1882 roku Szkołę Mieszczańską przekształcono w Gimnazjum Realne. Do 1891 roku szkoła posiadała największą liczbę uczniów w 1873 roku, gdy było ich 563, z tego 113 chłopców w przedszkolu. W dniu 1 lutego 1891 roku do gimnazjum uczęszczało 284 uczniów i 70 przedszkolaków. W Gimnazjum Realnym uczyło wówczas 18 nauczycieli. Do tego czasu w szkole uczyło łącznie 101 nauczycieli i opuściło ją 351 maturzystów.


Gmach Heinrich von Plauen-Schule przy ulicy Moltkestraße (obecnie ul. Łączności).

W dniu 22 czerwca 1908 roku Rada Miejska Elbląga podjęła decyzję o wybudowaniu nowego budynku dla Gimnazjum Realnego, które po 1909 roku zmieniono w Reformowane Gimnazjum Realne (Reformierte Realgymnasium). Absolwenci szkoły mogli ubiegać się o przyjęcie na studia techniczne. Nie przyjmowano ich jednak na wydziały teologiczne. Chcący zostać prawnikami lub lekarzami musieli zdawać dodatkowe egzaminy z łaciny. Znaczna grupa uczniów przerywała naukę po osiągnięciu wieku 14 lat, czyli po ustaniu obowiązku szkolnego. Głównym powodem tego było wysokie czesne. W dniu 17 kwietnia 1912 roku szkoła otrzymała nową lokalizację w gmachu przy ulicy Moltkestraße (obecnie ul. Łączności). W 1931 roku Reformowane Gimnazjum Realne przekształcono w gimnazjum męskie pod nazwą Heinrich von Plauen Schule”. Po dojściu Hitlera do władzy w 1933 roku, dyrektor gimnazjum dr Kurt Gerstenberg kładł nacisk na wychowanie chłopców w duchu narodowo-socjalistycznym.


 
Gmach Reformowanego Gimnazjum Realnego przetrwał II wojnę światową bez poważniejszych zniszczeń. Wejście do budynku, do którego dostępu broni kuta brama z widniejącym nazwiskiem patrona szkoły (Heinricha von Plauen), ozdobiono herbami Starego i Nowego Miasta Elbląga. Budowla powstała na planie prostokąta, posiada dwuspadowy dach ze schodkowym szczytem i dwiema małymi wieżyczkami, posiada też ośmioboczną wieżę wysokości 48 m zakończoną kopułą. Wieża ta ma taras widokowy na wysokości 32,5 m, a poniżej zegar. Przy szkole powstała też sala gimnastyczna.





Aula szkolna ozdobiona była niegdyś malowidłami przedstawiającymi sceny dotyczące dziejów Elbląga, które zaprojektował, pochodzący z Treustädt (obecnie Zduny k. Krotoszyna), znany bakteriolog (m.in. odkrył pałeczkę grypy) prof. Richard Pfeiffer (*1858, 1945). Budynek szkoły miał spełniać nie tylko określone wymogi związane z jej funkcjonowaniem, ale miała być ona „szkołą w ogrodzie”, co znalazło swój wyraz w założeniu części parkowej przylegającej od północy i zachodu oraz z zielonym dziedzińcem (od strony obecnej ul. Kosynierów Gdyńskich).

 
Aula szkolna.

W dniach 24-27 lipca 1937 roku odbyły się obchody 100-lecia Męskiego Gimnazjum Realnego (w dniach 21-29 sierpnia 1937 roku odbyły się obchody 700-lecia Elbląga). Z tej okazji szkoła otrzymała od Rady Miasta Elbląga piękny domek (Landschulheim) na schronisko szkolne koło miejscowości Suchacz (Succase) nad Zalewem Wiślanym.
 
W czasie wojny w murach gimnazjum zagościły klasy szkółki lotniczej i wyższej szkoły rolniczej. Sala gimnastyczna służyła jako magazyn zboża, natomiast w piwnicach ulokowano hodowlę jedwabnika. Pod koniec 1944 roku na terenie szkoły powstał lazaret wojskowy. Zajęcia chłopców odbywały się gościnnie w żeńskim gimnazjum Kaiserin Auguste Viktoria – Schule.
 

*[1]Inicjatorem prywatnej wyższej szkoły mieszczańskiej obok C.E.  Rhode był pastor w parafii św. Anny Mueller. Zgodę rządu na otwarcie szkoły uzyskali 1 marca 1837 r. Kuratorem wybrano pastora Eggerta, natomiast członkami kuratorium kupcy S.F. Rogge, A.E. Fuelborn i G. W. Haertel.
*[2]Budynek został zbudowany w miejscu zburzonego w 1454 r. zamku krzyżackiego. Od 1967 r. mieścił się w nim Internat ZSZ nr 1, a od 1 stycznia 1998 r. jest tam Bursa Szkolna nr 3.


Strona w przygotowaniu, treść może ulec zmianie.


Źródło:
S.Gierszewski, Elbląg. Przeszłość i teraźniejszość, Gdańsk 1970, s.18-26,
156-167.

R.Nagel, Städt. Realgymnasium zu Elbing mit lateinloser Sexta, Nr 34 (56), Elbing 1894.

www.elblag-moje-miasto.pl [dostęp:05.09.2017]

www.elbing.de [dostęp:15.09.2017]

                                                       



2/5
3/5
Wstecz 4/5
1/5
Wróć do spisu treści