Krynica Morska - Historia Wysoczyzny Elbląskiej

Przejdź do treści

Menu główne:

MIEJSCOWOŚCI > POBLISKIE MIASTA


 
pobliżu dzisiejszej Krynicy Morskiej była niegdyś cieśnina (dawne ujście Wisły do Bałtyku - Wislamude), przez którą miał przepłynąć ok. 890 roku, w swojej podróży do Truso, podróżnik anglosaski Wulfstan. Według tradycji miała się tu znajdować granica między słowiańskimi Pomorzanami a Prusami, którą wyznaczała ogromna lipa. O miejscu tym wspomniano w ugodzie z dnia 18 maja 1282 roku w Miliczu między księciem gdańskim (od 1270) Mściwojem II a Krzyżakami. Krzyżacy otrzymali od Mściwoja m.in. część Mierzei Wiślanej (pisownia oryginalna):
 
4. Pozatem darował książe – fratribus supradictis contulimus…et tradidimus – tę część Świeżej Zatoki [Zalew Wiślany – przyp. W.K.], która do pomorskich posiadłości na Świeżej Nierzeji [Mierzeja Wiślana] od Campenkne (prawdopodobnie Kamionki) aż do Lipy (dziś Liep) należała. Była to przystań milę długa, z prawem rybołówstwa na połowie Zatoki – a Campenkne sub Nerya descendendo versus Lipam unum miliare in longitudine et a Nerya usque ad medium recentis maris -. Przekonamy się niebawem, że druga połowa Nierzeji, od strony morza, przy księciu zostać miała.
 
[…] Zakon natomiast pozwolił – concesserunt et consenserunt -, w tej części Świeżej Zatoki, którą mu książe odstąpił, ludziom jego łowić ryby kłomiami i niewodami, jednak nie wielkimi sieciami, które się „lanken” nazywały. – „ Przyrzekli także [Krzyżacy] wszelkie przywileje, które od księcia, od stryjów jego lub kogobądź mieli i posiadali na ziemie, posiadłości i prawa, które do księcia należały,… w ręce wielebnego księdza legata dobrowolnie złożyć – z wyjątkiem przywileju śp. Księcia Sambora w sprawie ziemi, którą tenże Sambor mistrzowi, braciom i domowi ich ustąpił, który przywilej dla zabezpieczenia przy nich ma pozostać.
(S.Kujot, op. cit.,s.1059.)

Natomiast „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” (tom VIII, s.668) podaje wzmiankę, na podstawie której można snuć przypuszczenia - jeśli informacja jest prawdziwa - iż osada Lipa na Mierzei Wiślanej istniała już przed połową XIII wieku (pisownia oryginalna):
 
[…] Do r. 1224 przybyły znów klasztorowi oliwskiemu [od 1188] wsie: Pierwoszyn, Kosaków, Mosty i Dębogórze w okolicy Oksywia i Wejherowa, nie istnieje już tam Kiedrzyn (Kedrino), Kochów, Niemiechów (Nimichov), Sięcina (Senchina) i Zbychowa, tudzież nadane mu w Tymawie *[1] pod Gniewem przez księcia Sambora wieś Radostów i 10 łanów na Rajkowie, w okolicy Tczewa i Starogardu gdańskiego. Klasztor żukowski [początek budowy klasztoru ok. 1212 r.] nabył Łętkowo (Landichow) pod Lęborkiem, na Pomorzu. W tym mniej więcej czasie istniała osada Lipa (Tilia, Liep) na Mierzei Elblągskiej.
(F.Sulimierski, B.Chlebowski, W. Walewski, op. cit., s.668.)

*[1]Cystersi z Oliwy osadzili w Tymawie kilku rycerzy zakonu Calatrava, którzy przebywali tu do 1233 r.

Strona w budowie
 
Latarnie morskie
 
(Na podstawie opracowania A. Łysejko pt. „Historia latarni morskiej na Mierzei Wiślanej")
 
 
dniu 1 maja 1895 roku, na wysokiej (29 m) zalesionej wydmie położonej ok.300 m na wschód od miejscowości Kahlberg, oddano do użytku latarnię morską. Wybudowano ją według projektu Waltera Körtego, który został zatwierdzony przez Pruską Administrację Morską w dniu 4 maja 1893 roku w Berlinie. Na wiosnę 1894 roku miało się odbyć uroczyste położenie kamienia węgielnego pod budowę z udziałem cesarza Wilhelma II i ministra robót publicznych, jednak z niewiadomych przyczyn zaproszeni goście nie zaszczycili uroczystości. Z początkiem czerwca 1894 roku rozpoczęto pierwsze prace z zakresu robót ciesielskich, które zlecono elbląskiemu przedsiębiorcy budowlanemu Edwardowi Stachowi. Materiały budowlane pochodziły z różnych renomowanych firm, np. cegłę licówkę dostarczyła znana cegielnia Ottona Roemera w Matarni k. Gdańska, natomiast granitowe ciosy do budowy cokołu i gzymsu sprowadzono aż z Drezna.


 
Latarnia była 23,3 metrową wieżą, zbudowaną z czerwonej cegły, do której przylegał od strony wschodniej (również ceglany, ze skośnym dwuspadowym dachem) budynek mieszkalny dla latarnika. Szczyt wieży był zakończony, pomalowaną na szaro, ośmiokątną laterną z zielonym dachem, którą wykonano w Gdańsku. W jej wnętrzu znajdował się soczewka Fresnela (Augustin  Jean;*1788, †1827) III klasy (o ogniskowej 500 mm)  z lampą palnikową zasilaną benzolem. Lampa ta świeciła światłem błyskowym (co 4 s 2 s świecenia) i była widoczna na odległości 18 Mm. Urządzania optyczne i mechanizm zegarowy do latarni w Kahlberg dostarczyła i zamontowała firma Optische Schleiferei Gebr. Picht & Co. z Rathenow.         

Do wybuchu II wojny światowej  system optyczny latarni przeszedł kilka modernizacji. W dniu 5 grudnia 1928 roku benzol zastąpiono sprężonym gazem. Nową instalację zamontowała berlińska firma Juliusa Pintscha. Przerwa między błyskiem (2 s) wydłużyła się z 4 s do 9,5 s. Starą lampę benzolową pozostawiono jako światło rezerwowe na wypadek awarii instalacji gazowej. „Nowe światło” w początkowym okresie eksploatacji okazało się zawodnym w okresie zimowym, kiedy skroplona na szybach para zamarzała tworząc warstwę lodu ograniczającą zasięg świecenia. Powodem tego zjawiska było wprowadzenie centralnego ogrzewania laterny. Problem rozwiązano przez wietrzenie laterny i zaprzestanie jej ogrzewania. Pod koniec 1938 roku do latarni doprowadzono energię elektryczną. Ewentualną zmianę zasilania światła latarni z gazowego na elektryczne przerwała wojna. Specyfika latarni wiązała się z wymogiem ciągłości jej pracy wobec czego obok etatowego latarnika zatrudniano dodatkowo jednego pomocnika.  
 
W dniu 3 maja 1945 roku, zaminowana przez wycofujących się Niemców, latarnia w Kahlbergu uległa zniszczeniu grzebiąc pod swoimi gruzami kilku żołnierzy radzieckich. Przez kilka lat po wojnie Łysica, bo tak zwano Kahlberg do 1958 roku (gdy przemianowano ją na Krynica Morska), była pod jurysdykcją Armii Czerwonej. Stopniowy napływ osadników na Mierzeję Wiślaną, z których wielu wykonywało zawód rybaka, wymógł od władz polskich usunięcie luki nawigacyjnej i budowę latarni morskiej dla  południowo-wschodniej części Zatoki Gdańskiej oraz dla Zalewu Wiślanego. Zanim jednak nastąpiła budowa nowej latarni,  decyzją Urzędu Morskiego w Gdyni z czerwca 1949 roku postanowiono zainstalować tymczasowe światło nawigacyjne na wieżyczce domu wczasowego „Bałtyk” czyli dawnego hotelu „Kaiserhof” („Cesarski Dwór”). Światło lampy elektrycznej, które miało widzialność 10 Mm, umieszczono na wysokości 45 m n.p.m.


 
Uroczystego zaświecenia światła nowej latarni w dniu 25 sierpnia 1951 roku o godz. 18.57 dokonał Waldemar Wallas dyrektor Urzędu Morskiego w Gdyni. Latarnia powstała około 15 m od miejsca usytuowania zniszczonej w 1945 roku, według koncepcji Zakładu Budownictwa Politechniki Gdańskiej pod kierownictwem prof. Stanisława Puzyny.
       
Zbudowana z pustaków betonowych okrągła wieża latarni ma 27 m wysokości. Jej dolna średnica wynosi 6m a górna 4,5 m. W metalowej laternie z galeryjką i stożkowym dachem umieszczono urządzenie optyczno-świetlne na wysokości 53 m n.p.m., składające się z cylindrycznej soczewki o średnicy 1000 mm i dwupozycyjnego zmieniacza z dwoma żarówkami o mocy 1000 W każda *[2]. Widzialność światła latarni to 19,5 Mm. W odległości 15 m w kierunku północnym od latarni zbudowano parterowy budynek techniczny, w którym mieści się dyżurka latarników  oraz agregat prądotwórczy jako rezerwowe zasilanie dla latarni.  W 1956 roku budynek techniczny zyskał jedno piętro i dwuspadowy dach. W 1957 roku  zainstalowano przy latarni urządzenia radiowe. Radiolatarnia Krynica Morska funkcjonowała do 1997 roku *[3], wysyłając w eter  alfabetem Morse’a sygnał rozpoznawczy „KM”( „-.---„).
 

*[2]Świeci jedna żarówka przez 2 s z przerwą 9,5 s; druga żarówka jest zapasowa.
*[3]Zastąpiona systemem GPS.
Latarnicy w Krynicy Morskiej w latach 1950-1991

(Tabela na podstawie źródła: A. Łysejko "Historia latarni morskiej na Mierzei Wiślanej" )

Lp.Nazwisko i imięOkres pracy
1Śmigielski Jan18.03.1950 r. - 07.08.1954 r.
2Demond Hipolit 21.05.1951 r. - 14.03.1953 r.
3Pakulski Krzysztof01.07.1951 r. - 24.04.1954 r.
4Makowski Michał22.03.1952 r. - 15.10.1952 r.
5Miller Franciszek
20.06.1952 r. – 15.09.1960 r.
6Kryszczuk Konstanty
15.10.1952 r. – 30.11.1956 r.
7Kurowski Edmund
20.01.1955 r. – 25.05.1964 r.
8Piotrowski Henryk
21.07.1956 r. – 05.02.1959 r.
9Gambusch Jan
01.05.1957 r. – 21.09.1961 r.
10Fornalik Zbigniew
21.08.1959 r. – 21.03.1985 r.
11Marczyk Andrzej
20.04.1961 r. - nadal
12Janczyszyn Józef
16.06.1961 r. – 31.12.1981 r.
13Banaszak Kazimierz
07.09.1964 r. – 01.10.1964 r.
14Kacpura Jan
01.04.1964 r. – 31.01.1992 r.
15Broniszewski Milan
01.02.1982 r. – 13.09.1987 r.
16Fornalik Jerzy
02.05.1985 r. – 31.07.1985 r.
17Włoch Andrzej
01.11.1985 r. - nadal
18Serafin Mirosław
02.06.1989 r. – 30.12.1991 r.









Źródło:
S.Kujot, Ugoda z Zakonem w Miliczu (18 maja 1282) i wykonanie jej, [w:] Dzieje Prus Królewskich. Część I. do roku 1309, Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu, XXII, Toruń 1915, s.1059.
F.Sulimierski, B.Chlebowski, W. Walewski, Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, tom VIII, Warszawa 1887, s. 668.
F.Sulimierski, B.Chlebowski, W. Walewski, Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, tom III, Warszawa 1882, s. 666.
F.Sulimierski, B.Chlebowski, W. Walewski, Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, tom V, Warszawa 1884, s. 248.
F.Sulimierski, B.Chlebowski, W. Walewski, Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, tom IX, Warszawa 1888, s. 125.
F.Sulimierski, B.Chlebowski, W. Walewski, Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, tom VII, Warszawa 1886, s. 21.
A.Łysejko, Historia latarni morskiej na Mierzei Wiślanej, hydrografpolski.pl/wp-content/uploads/2016/06/PH_4/PH_4_Lysejko.pdf [dostęp online]
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego