Nowinka - Historia Wysoczyzny Elbląskiej

Przejdź do treści

Menu główne:

MIEJSCOWOŚCI > ODLEGLEJSZE





W budowie



Badania wykopaliskowe
Cmentarzysko w Nowince (Neuendorf)

1975 roku badania ratownicze (5 sezon) na piaszczystym wzniesieniu k. Nowinki (gm. Tolkmicko) zajętym przez wczesnośredniowieczne cmentarzysko kultury pruskiej (V – VII w.n.e.), na zlecenie Muzeum Archeologicznego w Gdańsku, prowadziła mgr Barbara Wiącek. Podczas wykopalisk na cmentarzysku z ciałopalnymi pochówkami ludzkimi i szkieletowymi pochówkami koni, niszczonym przez wykopywanie piasku, odkryto dalsze obiekty o numeracji od 55 do 69. Cechą charakterystyczną było umieszczenie w rzędach ciałopalnych grobów jamowych bezpośrednio pod pochówkami koni. W grobach jamowych znajdowały się naczynia lub ułamki ceramiki, ozdoby, broń i grudki nieobrobionego bursztynu. Na uwagę zasługują bransoletki i 2 brązowe zapinki, ułamki ceramiki, miecze i 2 oszczepy z żelaza (grób nr 55 i 60). Przepalone kości w jamach zachowały się w niewielkiej ilości, a niektóre odkryte jamy mają niezidentyfikowane przeznaczenie. Pochówki koni występują z reguły na głębokości 1 m i usytułowane były na osi północ – południe. Szkielety koni zachowały się w niezbyt dobrym stanie. Zwierzęta były chowane w uprzęży w pozycji stojącej lub leżącej z podkurczonymi nogami, z głową zwróconą w stronę południa. W grobie nr 55 pochowane były wspólnie 2 konie. Przy każdym szkielecie zachowały się żelazne wędzidła oraz brązowe fragmenty uprzęży, rozdzielniki niektóre z nitami, cienkie blaszki dekorujące rzemienie oraz sprzączki.
       
W 1978 roku badania (7 sezon) na stanowisku przeprowadził mgr Mirosław Pietrzak. Prace prowadzone na zachodnim skłonie wzniesienia miały na celu wyznaczenie granicy cmentarzyska. Przebadano 200 m 2  i wyeksplorowano 18 obiektów. Wśród nich 7 pochówków końskich, pod którymi znajdowały się - jak wyżej - ciałopalne pochówki ludzkie. W grobach ciałopalnych oprócz niewielkiej ilości przepalonych kości, węgli drzewnych i skorup ceramicznych, nie znaleziono żadnego innego materiału zabytkowego. W jednym z pochówków konnych znaleziono jedynie fragmenty okuć żelaznych prawdopodobnie od siodła. Nie wszystkie ciałopalne groby jamowe występowały z pochówkami końskimi. W jednym z grobów znaleziono jednosieczny miecz żelazny i fragmenty okuć pasa.
     
W następnym roku M. Pietrzak kontynuował prace ratownicze na stanowisku. Przebadano 2,5 ara powierzchni odkrywając groby 106-120 ciałopalne, jamowe, ludzkie i pochówki końskie - towarzyszyły ludzkim w pięciu przypadkach (groby nr: 112, 114, 117, 118 i 120). W grobie nr 120 znajdowały się dwa konie. Grób nr 119 stanowił tylko pochówek koński. Wyposarzenie większości grobów ludzkich było bardzo skromne, znajdowały się w nich jedynie przepalone kości ludzkie, skorupy i węgle. W jednym z grobów znaleziono brązową zapinkę tarczowatą. Wyjątkowo bogato wyposażony był grób nr 120, gdzie znaleziono jednosieczny miecz żelazny, 3 smukłe naczynia gliniane oraz brązową zapinkę tarczowatą. Przy 7 z odkrytych pochówków koni każdy szkielet miał żelazne wędzidła, przy 3 zachowały się ozdobne okucia uzdy.
   
W 1980 roku mgr Pietrzak prowadził kolejne prace ratownicze na tym stanowisku. Przebadano zachodnie i północne partie cmentarzyska na 3,5 ara powierzchni. Odkryto wówczas kolejne ciałopalne ludzkie groby jamowe, które oznaczono numerami od 121 do 138. Czterem grobom (nr 121, 127, 131, 137) towarzyszyły szkieletowe pochówki końskie. W jednym przypadku (grób nr 131) znajdowały się 2 szkielety końskie. Wszystkie pochówki ludzkie i końskie miały bardzo ubogie wyposażenie.
       
W sezonie 1982 prace ratownicze na cmentarzysku w Nowince k. Tolkmicka, prowadzone przez M. Pietrzaka, zostały zakończone. Przebadano północny skraj cmentarzyska i odkryto kolejne obiekty oznaczone numerami od 149 do 163. Wśród nich 3 pochówki  (151 i 160) były końskimi. Wszystkie groby ciałopalne ludzkie były uszkodzone i zawierały niewielkie ilości przepalonych kości ludzkich i nieliczne skorupy (nr 149). Nie wyjaśnionym okazał się obiekt nr 161. Był to duży kamień o wadze kilkuset kilogramów leżący płasko, który otaczał u podstawy, nie na całym obwodzie, wieniec małych i średnich kamieni. Pod jednym z kamieni wieńca znajdowały się skorodowane kawałki nożyka żelaznego. Kamień leżał na czystym piasku, pod nim nic nie znaleziono.       
(Źródło:Informator Archeologiczny, Badania rok 1975, red. M. Konopka, Warszawa 1976, s. 201; Badania 1978, Warszawa 1979, s. 185-186; Badania 1979, Warszawa 1980, s. 172-173; Badania 1982, Warszawa 1983 s.214-215.)
      
Na cmentarzysku pruskim w Nowince znaleziono m.in.: pięć zapinek o nawiązaniach skandynawskich (m.in. typu bornholmskiego)  – zapinka dwupłytkowa ze  stożkowato uformowanym kabłąkiem  w  postaci  schodkowo nakładających się krążków (grób nr  23);  zapinka o esowatej tarczce z wymodelowaną główką zwierzęcą; zapinka o esowatej tarczce w kształcie stylizowanego, wygiętego w literę „S” węża z główką zwierzęcą (obie z grobu nr 41); zapinka z profilowanym  kabłąkiem odlanym w  formie z charakterystycznym ornamentem  trójkątnych  stempelków z punktami (grób nr 38); zapinka dwupłytkowa o wypukłym kabłąku, ornamentowa - na rzędem trójkątnych stempelków (grób nr 83).
(Źródło: M. F. Jagodziński, op. cit., s. 136-137.)

Źródło:
Informator Archeologiczny, Badania rok 1975, red. M. Konopka, Warszawa 1976, s. 201; Badania 1978, Warszawa 1979, s. 185-186; Badania 1979, Warszawa 1980, s. 172-173; Badania 1982, Warszawa 1983 s.214-215.
M.F. Jagodziński, Zagadnienie obecności skandynawów w rejonie ujścia Wisły we wczesnym średniowieczu,[w:] Pruthenia, Olsztyn 2009, t.4,s.136-137.
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego