Pionier Batalion 42 - Historia Wysoczyzny Elbląskiej

Przejdź do treści

Menu główne:

TEMATY RÓŻNE


ewnego razu wertując strony internetowe o tematyce batalistycznej natrafiłem na informację, że na Wysoczyźnie Elbląskiej (w rejonie gm.Tolkmicko i Milejewo), na krótko przed rozpoczęciem drugiej wojny światowej, stacjonowała niemiecka jednostka saperska Pionier-Bataillon 42. Jak podaje źródło [www.lexikon-der-wehrmacht.de], jednostka ta została utworzona 15 października 1935 roku w południowej dzielnicy Szczecina – Podjuchy.

    

Pionier Bataillon 42 utworzono w składzie II Okręgu Wojskowego z przekształcenia jednostek inżynieryjnych działających na terenie Szczecina takich jak: PB 2 z 32. Dywizji Piechoty oraz PB 12 z 12. Dywizji Piechoty.



W dniu 12 sierpnia 1939 roku Pionier Bataillon 42 wraz z pozostałymi oddziałami został załadowany w szczecińskim porcie z rozkazem wypłynięcia do Prus Wschodnich. Sztab (**17578) oraz 3. kompanię (**22180) zaokrętowano na motorowiec "Levante", 1. (**17591) i 2. kompania (**22219) oraz kolumna mostowa (**15196) trafiły na parowiec "Hindenburg", natomiast lekka kolumna pionierów (**07200) na parowiec "Jonia".
**Feldpostnummer – numer poczty polowej.
   
Konwój wypłynął 13 sierpnia 1939 roku. Zgodnie z rozkazem dowództwa jego miejscem docelowym był port w Królewcu (Königsberger Hafen). Zaraz po przybyciu na miejsce i rozładunku jednostki przygotowywały się do wymarszu. W dalszą podróż wyruszono jeszcze tej samej nocy formując szyk marszowy z zachowaniem pełnej gotowości bojowej. Nad ranem pionierzy dotarli w rejon Tolkmicka (Tolkemit). Sztab usadowił się w miejscowości Kadyny (Cadinen). 1. kompania pionierów została zakwaterowana w Hucie Żuławskiej (Hütte), 2. kompania w Suchaczu (Succase), 3. kompania w Nadbrzeżu (Reimannsfelde), kolumna mostowa (Brückenkolonne B) w Ogrodnikach (Baumgart) oraz lekkie kolumny pionierów w Kikolskim Młynie (Kickelhofmühle) koło Kadyn.

     
Kilka dni później, w dniu 17 sierpnia 1939 roku 3. kompania znajdowała się na drodze w kierunku do Ryjewa (Rehhof), tj. około 30 kilometrów na południe od Malborka (Marienburg). Ich zadaniem było zajęcie pozycji we wschodniej części lasu koło Ryjewa, gdzie mieli się doskonalić w rozkładaniu mostu pontonowego (Herbert-Brückengerät). Dnia 25 sierpnia 1939 roku, 1. i 2. kompania pełniły wzdłuż granicy z Polską zamaskowane warty obserwacyjne. Odcinkiem 1. dowodził ppłk Freiherr von Ziegesar. 1. kompania kwaterowała w miejscowości Dzietrzychowo (Dietrichsdorf), a 2. kompania w rejonie leśniczówki Sarnowo (Rehheide) na północno-zachodnim skraju Ryjewa, gdzie stacjonowały praktycznie do rozpoczęcia wojny.


nocy 1 września 1939 roku o godzinie 0:45, kompanie 1. i .2 były gotowe do przeprowadzenia działań zaczepnych. Do tego czasu jednostki pozostawały dobrze zamaskowane. Zadaniem 2. kompanii było zajęcie pozycji wzdłuż wschodniego brzegu Wisły oraz współpraca z 1. sekcją straży granicznej "Ziegesar". 1 kompania zajęła pozycję w rejonie Grucza (Zandersfelde) a 2. w gospodarstwie k. Pastwy (Gross Weide), skąd prowadziła służbę patrolową (3 drużyny - podoficer i czterech żołnierzy) i pozostając w odwodzie na odcinku granicznym.  
     
Po przeciwnej stronie, na zachodnim brzegu Wisły, stały jednostki II batalionu 65 pp dowodzonego przez majora Artura Guderę. Batalion ten (jako Batalion Piechoty Nr 82) po 25 sierpnia wszedł w skład 209 pp i miał bronić kilkunastokilometrowego odcinka w rejonie Gniewa.
     
O godzinie 4:45 nadeszła decyzja o wprowadzeniu w życie strategicznego planu wojny o kryptonimie Fall Weiss (Plan Biały, Wariant Biały) i wtargnięciu niemieckich jednostek na teren Polski. Rozpoczęto działania wojenne na całej długości zachodniej granicy Polski, z południa - czyli z terenu Słowacji, oraz z północy - z terenu Prus Wschodnich i Pomorza.
       
Polacy broniący zachodniego - gniewskiego - brzegu Wisły odpowiedzieli ogniem, co jednak na skutek mgły nie prowadziło do strat po stronie niemieckiej. Wprawdzie mgła utrudniała też celowanie niemieckiej artylerii, ale była sprzymierzeńcem osłaniając przerzuty jednostek na łodziach i promach.
      
O godzinie 5:30 zostaje osiągnięty cel natarcia - siły rozstawione wzdłuż pasa Wisły weszły w pozycje wroga zajmując je. Strat w ludziach nie było, chociaż jeden saper z 2. kompanii został postrzelony w nogę, ale został szybko opatrzony. Po wykonaniu zadania 1. i 2. kompania wracają na nocleg do Huty Żuławskiej i Suchacza.
       
Rankiem 2. września jednostki pionierskie otrzymały rozkaz budowy przeprawy na Wiśle. Batalion pociągnął w okolice Ryjewa. Natychmiast rozpoczęto przygotowania do budowy mostu. W międzyczasie straż graniczna udała się na drugi brzeg. O godzinie 14.00 zachodni brzeg Wisły na wysokości Gniewa (Mewe) był w rękach niemieckich.
      
O godzinie 17.00  na zdobyty przyczólek - za pomocą tratw i promów - przeprawiła się 3. kompania saperska, następnie do ranka 3. września, pozostałe jednostki straży granicznej.          

Transportem urządzeń mostowych zajęła się kolumna transportowa batalionu w składzie: jeden podoficer i piętnastu żołnierzy. Kolumna dysponowała 12 samochodami ciężarowymi, które poprzednio były w użyciu Pionier Bataillon 50. Rano 3. września 1. kompania osiąga rejon Szałwinka (Schadewinkel), 2. kompania Białej Góry (Weissenberg), a 3. kompania rejon k. Nowe Lignowy (Neu-Liebenau). Kolumna mostowa i lekka kolumna saperska pozostają w Ryjewie.
    
Sztab batalionu przenosi się z Kadyn do Szkaradowa Szlacheckiego (Adlig-Schardau) położonego 5 km na północnym - wschodzie od Gniewa. Dowódcą budowy mostu zostaje kapitan Hans Franzke (dowódca 3. kompanii), a jako specjalista ds. budowy został przydzielony kapitan Truschnigg. Wszystkie kompanie batalionu miały przydzielone osobne zadania przy budowie mostu, a za transport całego sprzętu był odpowiedzialny porucznik Marufke. 1. kompania mostowa Brücken-Bau-Bataillon 521 była wykorzystana do transportu materiałów. Drewno potrzebne do budowy dostarczono ze składu drewna w Malborku. Niezbędne śruby, gwoździe i klamry zakupiono w okolicznych miastach. Przez kolejne dni pogoda sprzyja i 6. września o godzinie 18.00, 300 metrowy most pontonowy na Wiśle był gotowy. Po udanych testach udostępniono go do przeprawy.
     
O godzinie 19.00 jako pierwsza przechodzi 2. Dywizja Piechoty, a nieprzerwany ruch trwa jeszcze przez cały następny dzień (7. września). 1. kompania PB42 ma zadanie osłony przeprawy, a 3. kompania pozostaje w odwodzie. Przerzut oddziałów na drugą stronę Wisły trwał jeszcze przez kilka dni. Często musiano przerywać przeprawę, gdyż pojazdy gąsienicowe naruszały konstrukcję mostu i niezbędne były prace naprawcze.

     
   


       

W następnych dniach kampanii wrześniowej, przemarsz jednostek pionierskich obejmował m. in. Łomżę, Zambrów, Nagórki Jabłoń, Śniadowo, Jeżewo, Mężenin, Białystok. Zadaniem PB 42 było sprawdzanie stanu i przydatności (obciążenia) dróg i mostów, oczyszczanie ich (zwalone drzewa, zniszczony sprzęt) oraz budowanie przepraw.

     
Wczesnym rankiem 17. września 1939 roku następuje agresja ZSRR na Polskę. Działając w porozumieniu z Niemcami dzielą Polskę na dwie strefy wpływów. Odziały pionierskie nie wykraczają w swoim działaniu poza czynności sprawowane dotychczas. W dniu 22 września odbywa się wspólna defilada wojsk niemieckich i radzieckich w Brześciu nad Bugiem. Pionier Bataillon 42 wchodził w skład XXI Korpusu 3 Armii - Grupa Armii Północ, którego dowódcą był Generalleutnant  Nikolaus von Falkenhorst (von Jastrzembski). Po jednodniowym odpoczynku, 25 września następuje wycofanie się korpusu na wysokość linii demarkacyjnej. W dniu 16 października 1939 roku batalion zostaje przetransportowany na zachód, jego rola w kampanii wrześniowej dobiegła końca.


      
Pionier Bataillon 42 brał udział również w kampanii francuskiej w 1940 roku. W dniach 10 i 11 czerwca 1940 roku budował tam przeprawę na rzece Osie w Compiègne. Następnie przeszedł w skład 94. Dywizji Piechoty. Kampania francuska zakończyła się sukcesem i bardzo małymi stratami. PB 42 brał też udział w operacji Barbarossa związanej z atakiem na ZSRR w 1941 roku. Był używany jako siły wojskowe w centralnej Rosji. Zajmował takie miejscowości jak Orel i Newel. Później walczył pod Tarnopolem na Ukrainie. Pod koniec 1944 roku, batalion był używany jako II Batalion Heeres Pionier Brigade 42 w walkach o Śląsk. Po czym część batalionu została włączona do 9 Armii - Grupy Armii Środek. Najprawdopodobniej został on rozbity, a ci którzy przeżyli trafili do radzieckiej niewoli.


Dowódcy Pionier Bataillon 42  podczas kampanii wrześniowej:
Oberst Dietrich von Schlieben (do 30 września 1939r.)
Oberstleutnant Kaliebe (od 1 października 1939r.)

1.Kompanie - Hauptmann Robert Wandersleben
2.Kompanie - Hauptmann Joachim von Bosse
3.Kompanie - Hauptmann Hans Franzke

(Wolne tłumaczenie z języka niemieckiego W.K.)


Źródło:
www.lexikon-der-wehrmacht.de [dostęp: 27.o2.2012]

Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego